Trên thị trường đang có hàng ngàn sản phẩm từ nước uống, sữa, dầu gội, bánh kẹo... thậm chí cả lạp xưởng cũng được quảng cáo có chứa collagen. 

Một khách hàng mua collagen tại hiệu thuốc ở quận Bình Thạnh, TP.HCM - Ảnh: Phan Duyên


 Collagen có từ lâu tại thị trường Việt Nam, thế nhưng công dụng chuẩn xác về loại “thần dược” này đến nay vẫn là câu hỏi lớn của nhiều người tiêu dùng. 

Chỉ cần gõ “collagen” trên Google sẽ cho ra hàng trăm ngàn kết quả với đủ loại collagen từ dạng bột, dạng nước, viên uống đến collagen tươi bôi ngoài da, collagen mặt nạ... và đủ loại chiết xuất từ cá heo, cá tra, sụn cá mập, da bò, trâu, thực vật... 

Giá cả cũng đủ loại từ vài trăm đến vài triệu đồng một sản phẩm tương ứng với nguồn cội từ Hàn Quốc, Nhật Bản, Mỹ, Nga, Pháp... và cả hàng nội địa của Việt Nam. Những sản phẩm này được quảng cáo làm đẹp da, trẻ hóa làn da, ngăn ngừa lão hóa.Ngoài ra, một số sản phẩm được quảng cáo giúp tóc bóng đẹp, xương vững chắc, tăng cường hệ miễn nhiễm... 

lạp xưởng cũng có collagen 

Tại một cửa hàng mỹ phẩm xách tay trên đường Đội Cấn, Hà Nội, chỉ cần hỏi đến collagen, người bán đưa ra đủ loại sản phẩm khác nhau mà chỉ cần điểm tên đã khiến khách hàng chóng mặt. Riêng mặt nạ collagen đã có đến năm loại với các xuất xứ khác nhau từ Hàn Quốc, Nhật Bản, Mỹ... giá ngả nghiêng 30.000 - 50.000 đồng/miếng. 

Collagen bôi ngoài da được đựng trong chai nhỏ kích cỡ khác nhau, có xuất xứ khác nhau từ Pháp, Mỹ... Collagen dạng bột xuất xứ từ Nhật, Pháp được đóng thành túi loại vừa, loại nhỏ hoặc đựng trong hộp nhựa, giá 600.000 - 800.000 đồng/sản phẩm. Một nhân viên bán hàng tại hiệu thuốc trên đường Hoàng Hoa Thám, Hà Nội giới thiệu có bán collagen dạng viên nang và bột của các hãng Shiseido, Meji (Nhật), Zemaca (Mỹ)... đủ loại sản phẩm hạp mọi lứa tuổi. 

Người này còn tỏ ra rất kinh nghiệm khi đưa ra những so sánh giữa các loại collagen khác nhau.Theo đó, collagen dạng bột có giá thành rẻ hơn, hàm lượng cao hơn, dễ dàng phối hợp với các loại nước uống khác nhau nhưng có đặc điểm là tanh nên không phải ai cũng có thể sử dụng. Trong khi collagen dạng nước, dạng viên uống có giá thành đắt hơn nhưng dễ uống hơn vì được thêm các thành phần vitamin E, C nên thích hợp với nhiều người. 

Không chỉ có mỹ phẩm dưỡng da mới chứa collagen, trên thị trường TP.HCM từ nước uống, sữa, dầu gội đầu đến bánh kẹo hay thậm chí cả lạp xưởng cũng được quảng cáo có collagen giúp làm đẹp da. Điều đáng nói, lượng collagen bổ sung bao lăm trong sản phẩm không được nhà sản xuất ghi cụ thể, trong khi đó hễ sản phẩm nào được quảng cáo có bổ sung collagen dĩ nhiên giá sẽ cao hơn. Trào lưu dùng sản phẩm có chứa collagen được bắt đầu hình thành và phát triển ở TP.HCM khoảng bốn năm trước, khi một số nhà sản xuất nước giải khát trong nước bắt đầu nhập công nghệ và tung ra các loại nước đái khát chứa collagen. Với giá 14.000 - 40.000 đồng/chai (lon), sản phẩm có collagen thật sự quyến rũ vì hoàn toàn dị biệt với các loại nước đã có trên thị trường, mà khách mua nhiều nhất là người... già. 

Cơn “cuồng” collagen còn lan mạnh sang lĩnh vực thực phẩm khi chất collagen được đưa vào lạp xường, với quảng cáo sản phẩm dồi sấy đặc biệt sử dụng màng bao collagen được nhập cảng từ Đức thay thế ruột heo được sử dụng sản xuất dồi sấy truyền thống! Ngoài ra, thị trường còn có sản phẩm sữa bổ sung collagen dành cho phụ nữ, chống lão hóa da với giá gần 400.000 đồng/lon.

Do quá nhiều loại mỹ phẩm, thực phẩm ăn uống được lăng xê có chứa collagen nên nhiều người cũng lúng túng khi chọn mua. 

Chị Bùi Hiền (quận Tân Bình, TP.HCM) băn khoăn: “Tôi bị đau nhức xương khớp, nhiều người bạn khuyên tôi sử dụng một số thực phẩm chức năng hàng xách tay để bổ sung collagen. Tìm hiểu kỹ mới biết quá nhiều loại bôi ngoài da, uống hằng ngày và chích trực tiếp. Giờ ngần ngừ quá không biết sử dụng bao lâu mới có hiệu quả”. 

Hiểu sai về "thần dược" 

Theo bác sĩ Đỗ Thị Ngọc Diệp - giám đốc trọng điểm Dinh dưỡng TP.HCM, collagen và elastin được xem là khung “bêtông” của da ắt thân. cho nên trong các chất bổ trợ da, collagen được ví như “thần dược”. Tuy nhiên, hiểu collagen như “thần dược” ngăn lão hóa lại là cách hiểu rất phiến diện. Chưa có chứng cớ lâm sàng nào chứng tỏ việc bổ sung collagen cấp tốc có thể ngăn ngừa lão hóa. 

Collagen là một thành phần thuộc nhóm chất đạm có cỗi nguồn từ động vật, dự nhiều mô tổ chức thân thể, trong đó có mô kết liên dưới da. Khi thiếu collagen và elastin, các mô liên kết dưới da yếu đi khiến da mất đàn hồi, dẫn đến các nếp nhăn thiên nhiên theo thời gian. bởi vậy, nhiều nhà sản xuất khuyến cáo dùng collagen dưới dạng bôi ngoài da để xóa nếp nhăn là không có cơ sở. 

Mặt khác, khi collagen vào thân người phải phê chuẩn hệ tiêu hóa và có quá trình tổng hợp mới tái hiện thành collagen cho việc tái hiện các mô liên kết của con người. Điều này chứng tỏ không phải cứ uống bao nhiêu collagen bổ sung là thân thể có liền bấy nhiêu collagen tái hiện. Cũng chưa có một nghiên cứu lâm sàng nào đến nay chứng tỏ collagen là thần dược ngăn ngừa lão hóa. Có chăng quá trình tổng hợp tái hiện cơ thể có thể giúp làm chậm quá trình lão hóa, khi bổ sung đầy đủ vi chất nuôi dưỡng cơ thể chứ không riêng gì collagen. 

Chưa kể dưới 30 tuổi thì không cần bổ sung collagen tinh chế, vì lúc này thân thể đang ở độ tuổi sung mãn nhất và có thể tự tổng hợp collagen qua chế độ ăn uống. Từ 30 - 40 tuổi là quá trình lão hóa dần của mỗi người, việc sử dụng collagen tinh chế là cấp thiết nhưng phải thích hợp với độ tuổi. rưa rứa khi bước sang tuổi 40 trở lên, cơ thể sinh học con người ngoài collagen cũng cần bổ sung các vi chất khác mới có thể tổng hợp collagen hiệu quả. 

Nhưng sờ soạng chỉ là bổ trợ chứ chưa có chứng cớ lâm sàng nào về chuyện “cải lão hoàn đồng” nhờ collagen. “Nếu không có khả năng tài chính để chọn cách bổ sung collagen bằng thực phẩm chức năng có kiểm định thì tuyệt đối không sử dụng các sản phẩm không rõ cội nguồn. Thay vào đó hãy thực hiện một chế độ dinh dưỡng đủ chất đạm, chất xơ, thực phẩm chứa chất chống oxy hóa... Tránh dùng chất kích thích, không thức khuya và sống lạc quan mới chính là “thần dược” giúp bạn trẻ lâu” - bác sĩ Diệp nhấn mạnh. 

Đề phòng hàng giả 

Bên cạnh vấn đề hiệu quả dùng, một cảnh báo về nguồn gốc của collagen cũng được các chuyên gia nêu ra. Theo ông Nguyễn Hùng Long - phó cục trưởng Cục An toàn thực phẩm Bộ Y tế, để dự phòng hàng giả, hàng nhái kém chất lượng, người dân trước khi mua sản phẩm collagen và các thực phẩm chức năng khác cần rà soát tem mác chống hàng giả, đối chiếu các thông tin hướng dẫn, mã vạch, nơi xuất xứ, ngày sinh sản, hạn dùng... ở bao bì bên ngoài và bao bì bên trong sản phẩm. 

Đặc biệt, thông tin về nguồn cội phải chi tiết như: ở công ty nào, đường nào, địa chỉ nào... tránh thông báo chung chung như là “made in...”. Người tiêu dùng thậm chí có thể phát hiện hàng giả, hàng nhái phải quan sát kỹ hình thức bên ngoài sản phẩm vì thông thường các chi tiết được in trên hàng giả, hàng nhái mờ nhạt, lòe loẹt, thậm chí bị sai lỗi chính tả, trong khi sản phẩm thật rất sắc nét, được in rất cẩn thận. Ông Long cũng cho biết hàng xách tay được quy định chỉ dùng cá nhân chủ nghĩa, việc kinh dinh mặt hàng này được xem là vi phạm pháp luật. 

Theo Cục An toàn thực phẩm, trong sáu tháng đầu năm 2015 đã xử phạt 77 doanh nghiệp vi phạm quảng cáo thực phẩm chức năng với tổng mức tiền phạt cho hành vi này là 1,6 tỉ đồng. Trong số những vi phạm về thực phẩm chức năng thì vi phạm lăng xê chiếm tỉ lệ cao nhất. Có những thời điểm hơn 53% số vi phạm can hệ đến quảng cáo (các hình thức vi phạm như lăng xê khi chưa có thẩm định của cơ quan y tế, lăng xê quá nội dung được chuẩn y...). 

Còn theo thống kê của trọng tâm quốc gia theo dõi phản ứng phụ của thuốc, năm 2014 đã ghi nhận một ca tai biến sau dùng collagen, bệnh nhân nữ có mô tả dị ứng, nổi nhiều mẩn đỏ trên da... sau khi uống collagen là hàng xách tay. 

Chưa hẳn điều trị được bệnh cơ xương khớp 

bây giờ, trên thị trường lăng xê nhiều loại thực phẩm chức năng chứa collagen có tác dụng hỗ trợ và điều trị các bệnh lý về cơ xương khớp. 

Tuy nhiên, theo BS Tăng Hà Nam Anh - trưởng khoa chấn thương chỉnh hình Bệnh viện Nguyễn Tri Phương TP.HCM, chỉ có loại collagen type 2 không biến tính (không bị thủy phân) mới có tác dụng cho những người bị thoái hóa khớp. Trong thoái hóa khớp có quá trình viêm, lúc này cơ thể không nhận biết được sụn là của mình nên sẽ làm quá trình viêm xảy ra mạnh và nhanh hơn. 

Collagen type 2 không biến tính có cấu trúc kháng viêm gần giống như mô sụn, nên khi người bệnh uống loại này vào tế bào lympho sẽ điều hòa lại quá trình trong khớp gối. TS Nam Anh cho rằng đến nay khoa học cũng chưa chứng minh được các loại thực phẩm chứa collagen có phòng ngừa được các bệnh cơ xương khớp hay không. 

Ngay cả những người bị thoái hóa khớp gối khi uống collagen type 2 không biến tính cũng nên tham khảo ý kiến của bác sĩ, vì một mình collagen type 2 không biến tính không đủ sức để điều trị mà phải có cả một quá trình điều trị toàn diện. BS Nguyễn Đình Phú, phó giám đốc Bệnh viện Nhân dân 115 TP.HCM, cũng cho biết đến nay y văn thế giới chưa đưa loại thuốc nào có chứa collagen vào điều trị các bệnh cơ xương khớp.

Theo : tuoitre.vn - phunutoday.vn